Telegram-logo
Instagram-logo
چرخه ویلسون WILSON CYCLE

نظريه تكتونيك صفحه اي : بر اساس اين نظريه زمين از صفحاتي به نام صفحات سنگ كره تشكيل يافته است كه حركت اين صفحات نسبت

گسل “تقسيم بندي ها و تعاريف”

گسل‌ها عبارت از شکستگي‌هايي هستند که در آنها ، سنگهاي طرفين صفر شکستگي ، به موازات اين صفحه لغزش پيدا مي‌کنند و به کمک همين

مبانی زمین شناسی مهندسی

ریشه لغوی زمین شناسی مهندسی از دو کلمه Engineering به معنی مهندسی و Geology به معنی زمین شناسی گرفته شده است. دید کلی زمین شناسی

Baner-MineJobs
Baner-dictionary

https://www.mining-eng.ir/?p=1781

فهرست مطالب

توزيع انواع كانسارهايمختلف با منشأ گوناگون در همه نقاط زمين يكسان نبوده و عوامل مختلفي كنترل آنها را در مكان هاي خاص كنترل مي كنند كه از جمله اين عوامل مي توان به نقش تكتونيك صفحه اي اشاره نمود. اين مكا نهاي خاص كه داراي تمركز قابل توجهي از فلزاتمي باشند را ايالات فلززايي مي نامند

 H0

توزيع انواع كانسارهاي مختلف با منشأ گوناگون در همه نقاط زمين يكسان نبوده و عوامل مختلفي كنترل آنها را در مكان هاي خاص كنترل مي كنند كه از جمله اين عوامل مي توان به نقش تكتونيك صفحه اي اشاره نمود. اين مكا نهاي خاص كه داراي تمركز قابل توجهي از فلزات مي باشند را ايالات فلززايي مي نامند

علاوه بر عواملي كه بر كنترل مكاني تشكيل كانسارها دخالت دارند، يك سري عوامل نيز در كنترل زماني تشكيل آن ها نقش مهمي را ايفا مي نمايند. به عبارت ديگر،مي توان چنين عنوان نمود كه تشكيل يك سري از كانسارها محدود به زمان ها يا دوران هاي خاصي از زمين شناسي ميباشند كه به اين زما نهاي خاص، ادوار فلززايي گفته مي شود. به عنوان مثال، اغلب كانه زايي قلع دنيا در گرانيت هاي اواخر پالئوزوئيك ومزوزوئيك رخ داده است. همچنين ذخاير تشكيلات آهن نواري به زمان پركامبرين( 2600-1800 ميليون سال پيش) تعلق دارند. تشخيص ايالات و ادوار فلززايي نقش بسيار مهمي را در پي جويي ذخاير معدني ايفا مي كند. در ادامه اين مبحث، به تشريح انواع كانه زايي در دو بخش پركامبرين (آركئن و پروتروزوئيك) و فانروزوئيك خواهيم پرداخت.

    آركئن

اين دوره از تاريخ زمين ( 2500 – 3800 ميليون سال پيش) هم از نظر فراواني بعضي ازفلزات و هم از نظر عدم تشكيل تعدادي ديگر از كانسارها قابل توجه است. به عنوان مثال، كانسارهاي فلزي عناصري همچون طلا، نقره، آنتيموان، منگنز، كروم، نيكل- مس و مس- روي- آهن از گسترش قابل ملاحظه اي در اين دوران از عمر زمين برخورداربوده اند. در عوض، از كانسارهاي اورانيم، توريم، جيوه، نيوبيم، زيركن، عناصر كمياب خاكي و الماس خبري نيست (ايوانز، 1997 ).

در زمان آركئن، دو محيط تكتونيكي اصلي يافت مي شود كه شامل مناطق بادرجات بالاي دگرگوني و كمربندهاي گرينستون (سنگ سبز) مي باشند. در اين بين،كمربندهاي گرينستون از نظر كانسارسازي بسيار مهم بوده كه از اين ميان مي توان به موارد زير اشاره نمود:

الف) توده هاي فوق بازي: Cu-Ni-Cr

ب) سنگ هاي آتشفشاني بازي تا فلسيك: Ag, Au, Cu-Zn

ج) رسوبات : Mn, Feو باريت

د) گرانيت ها و پگماتيت ها: .Bi, Mo, Sn, Be, Ta, Li

الف) حضور كانسارهاي كروميت در كمربندهاي گرينستون چندان معمول نيست، ولي از مهمترين كانسارهاي اين نوع مي توان به كانسارهاي كروميت زيمبابوه اشاره نمود كه در آن، كروميت هاي با عيار بالا درون سرپانتينيت ها و سنگ هاي تالك-كربنات واقع در نزديكي دايك بزرگ زيمبابوه تشكيل شده اند.

كانسارهاي نيكل- مس، به شكل توده اي و انتشاري در قاعده سيلها و ياجريان هاي گدازه اي با تركيب كماتيتي يا تولئيتي تشكيل شده اند كه از جمله آنها مي توان به كانسارهاي واقع در استراليا، جنوب كانادا، زيمبابوه و روسيه اشاره نمود.بروز آنومالي نيكل در اين دسته از كانسارها به دليل زيادشدن ميزان نيكل در آنها نيست بلكه در ارتباط با بالارفتن غلظت گوگرد بوده كه در نهايت منجر به خروج نيكل از كاني هاي سيليكاتي و تشكيل آن به صورت سولفيد نيكل گرديده است.

ب) كانسارهاي طلا در ابعاد مختلف از بزرگ تا كوچك در كمربندهاي گرينستون حضور دارند. طلا در كانسارهاي رگه اي كه سنگ هاي آذرين بازي يا حدواسط را قطع مي كنند يافت مي شود. بعضي از كانسارهاي طلا با تشكيلات آهن نواري همراه بوده كه اين امر نشان دهنده نهشته شدن آن ها از شورابهاي زيرآبي است.بزرگترين تمركز كانه سازي طلا در زون هاي حاشيه اي كمربندهاي گرينستون و درنزديكي توده هاي نفوذي گرانيتي رخ مي دهد كه به سمت مركز كمربندها، از تمركزآن ها كاسته مي شود.

نقره نيز معمولاً همراه با طلا در كمربندهاي گرينستون يافت مي شود. در كمربندآبي تيبي كانادا، اين عنصر به شكل مجموعه Zn-Cu-Ag-Auدر محل تماس گرانيت باسنگ هاي آتشفشاني مافيك ديده مي شود. اين گرانيتها واجد كانه زايي Cu-Mo نوع پورفيري نيز مي باشند.

كانسارهاي سولفيد توده اي با منشأ آتشفشاني (ولكانوژنيك) در آركئن بسيارمعمول بوده كه از مهم ترين آن ها مي توان به كانسارهاي واقع در كمربند كوه زايي آبي تيبي كانادا اشاره نمود. اين كانسارها منبع مهم مس و روي بوده، اما مقدار روي آن ها به طور معمول پايين است.

ج) تشكيلات آهن نواري در زمان آركئن معمول بوده، اما نه به آن اندازه كه درپروتروزوئيك گسترش يافته اند. اين كانسارها از نوع آلگوما بوده و از مهمترين آنها مي توان به كانسارهاي آهن واقع در غرب استراليا و كانادا اشاره نمود.

– اوايل تا اواسط پروتروزوئيك

آغاز پروتروزوئيك (حدود 2500 ميليون سال پيش) با يك تغيير بزرگ در شرايط تكتونيكي مشخص مي گردد. اولين صفحات ليتوسفري پايدار در اين زمان توسعه يافته اند و تشكيل حوضه هاي رسوبي، نهشته شدن رسوبات پلاتفرم و توسعه ژئوسنكلينال هاي حاشيه قاره اي از مشخصات اين دوره است. از مهم ترين كانسارهاي تشكيل شده در اين زمان مي توان به كنگلومراهاي واجد طلا- اورانيم، كانسارهاي منگنز رسوبي، كانسارهاي لايه اي شكل سرب- روي با سنگ ميزبان رسوبي، كانسارهايCu-Pt-Ni-Cr، كانسارهاي تيتانيم- آهن، كانسارهاي الماس و كانسارهاي تشكيلات آهن نواري را نام برد.

الف) كنگلومراهاي واجد طلا- اورانيم: با توسعه حوضه هاي رسوبي نظيرحوضه ويت واترزراند در آفريقاي جنوبي، در اين دسته از كانسارها در زمان پروتروزوئيك تشكيل شده اند. از جمله مهمترين اين كانسارها مي توان به كانسارهاي طلا- اورانيم واقع در حوضه وي تواترزراند آفريقاي جنوبي و نيز كانسارهاي واقع دركانادا، برزيل، استراليا و غنا اشاره نمود.

ب) كانسارهاي منگنز رسوبي: كانسارهاي منگنز رسوبي در زمان 2300 تا 2000 ميليون سال پيشر، در رسوبات كربناتي تشكيل شده اند. از مهم ترين كانسارهاي مذكور مي توان به ذخاير شناخته شده در آفريقاي جنوبي، برزيل و هند اشاره نمود.

ج) كانسارهاي سرب و روي لايه اي شكل با سنگ ميزبان رسوبي: در حدود1700 ميليون سال پيش، مقدار CO2موجود در هيدروسفر به اندازه اي بالا رفت كه منجر به تشكيل توالي هاي ضخيمي از دولوميت گرديد. سنگ هاي دولوميتي مذكوربه عنوان سنگ ميزبان كانسارهاي سولفيد فلزات پايه به شمار رفته كه از جمله اين كانسارها مي توان به كانسار بالمات- ادواردز  در آمريكا اشاره نمود. از جمله سنگ هاي ميزبان ديگر مي توان به شيلهاي دولوميتي و سيلتستون در كانسارهايي نظير مون تايسا

در استراليا و سوليوان در كانادا اشاره نمود.

د) كانسارهاي Cu-Pt-Ni-Cr: از مهمترين كانسارهاي مذكور مي توان به دايك بزرگ زيمباوه و كمپلكس هاي عظيم لايه اي آذرين واقع در بوشولد آفريقاي جنوبي اشاره نمود. اين كانسارها واجد مقادير زيادي از كروم و پلاتين به همراه محصولات فرعي مهمي نظير نيكل و مس مي باشند.

ه) كانسارهاي تيتانيم- آهن: در اواسط پروتروزوئيك، توده هاي نفوذي آنورتوزيتي بسياري در امتداد دو كمربند خطي در نيمكره شمالي و جنوبي جايگزين شده اند. اين تود ه هاي نفوذي واجد كانسارهاي ايلمنيتي بوده كه از مهم ترين آنها مي توان به كانسارهاي واقع در نروژ و كانادا اشاره نمود.

و) كانسارهاي الماس: كيمبرليت هاي داراي الماس براي اولين بار درپروتروزوئيك ظاهر شده اند. اين امر نشان مي دهد كه تا اين زمان، گراديان گرمايي به ميزان قابل توجهي كاهش يافته و صفحات ليتوسفري ضخيم، گسترش قابل ملاحظه اي داشته اند، زيرا براي تشكيل الماس، فشار فو ق العاده اي لازم است و اين كاني فقط دربخش هايي از درون زمين مي تواند متبلور شود كه ضخامت ليتوسفر بالاي آن حداقل120 كيلومتر باشد.

ز) تشكيلات آهن نواري ( BIF): بيشترين گسترش تشكيلات آهن نواري دردوره زماني بين 2600 تا 1800 ميليون سال پيش رخ داده است. اگر چه تشكيل اين نوع كانسار در زمان آركئن مهم است، اما بايد دانست كه كانسارهاي BIFنمي تواسته اند در مقياس بزرگ در اين زمان تشكيل گردند، زيرا صفحات قاره اي پايدار در زمان آركئن وجود نداشته اند.

به دنبال گسترش صفحات ليتوسفري پايدار در اوايل پروتروزوئيك، تشكيلات آهن نواري در مناطق زيادي نظير حوضه هاي داخل صفحه اي و فلات قاره ها  گسترش يافته اند. در نتيجه هوازدگي سنگ هاي آتشفشاني بازي در كمربندهاي گرينستون، مقادير عظيمي از آهن و سيليس تشكيل گرديد. از آن جايي كه اتمسفر آن دوره غني از CO2بوده است، آهن مي توانسته به شكل محلول يوني حمل گردد. اكنون اعتقاد بر آن استكه باكتري هاي ته نشين كننده آهن، نقش مهمي را در ته نشست آهن و اكسيدكردن آن به شكل آهن فريك (+ Fe3) ايفا نموده اند. اگرچه كانسارهاي آهن در دوران هاي بعدي يعني در پروتروزوئيك نيز ظاهر شده اند، اما گسترش آن ها بسيار محدود بوده است كه اين امر را مي توان به افزايش اكسيژن در جو آن زمان نسبت داد.

    اواسط تا اواخر پروتروزوئيك

بر اساس مطالعات پايپر ( 1976 ) در محدوده زماني وسيعي از دوران پروتروزوئيك،يك ابرقاره وجود داشته كه كمربندهاي خطي با درجه بالاي دگرگوني در بخشهايمختلف آن گسترش داشته اند. بعضي از اين كمربندها داراي كانه زايي نيكل بوده كه مهم ترين آن ها مي توان به كمربند گنايسي مانيتوبا در كانادا اشاره نمود.

از كانسارسازي هاي ديگر اين دوران مي توان به تمركز بالا و غيرعادي مس دربعضي از رسوبات پروتروزوئيك در بسياري از نقاط دنيا نظير كانسارهاي واقع درشمال غرب آمريكا اشاره نمود.

در اواخر پروتروزوئيك، نهشته هاي منگنز در در حاشيه بلوكهاي كراتونيتشكيل شد هاند. از مهم ترين اين كانسارها مي توان به نهشته هاي واقع در هند و ناميبيااشاره نمود. همچنين، در اواخر پروتروزوئيك، كانسارهاي مهمي از قلع همراه باگرانيت ها و پگماتيت هاي آلكالن و پرآلكالن غيركو هزايي تشكيل شد هاند كه ازشاخص ترين آن ها مي توان به كانسارهاي قلع واقع در آفريقا اشاره نمود. از جملهكانسارهاي واقع در ايران كه تشكيل آن ها را به اواخر پروتروزوئيك تا اوايل پالئوزوئيك نسبت داد ه اند مي توان از معادن آهن چغارت، چادرملو، ناريگان و بخشي ازميشدوان نام برد (شهاب پور، 1380 ).

    فانروزوئيك

با پايان يافتن دوران پروتروزوئيك، الگوي تكتونيك صفحه اي، توسعه يافته و باعثايجاد كمربندهاي چين خورده و جابه جايي قاره ها گرديده است. به علاوه با تشكيل پوسته اقيانوسي جديد و مصرف شدن آن در محل هاي فرورانش، تعداد و تنوع محيط هاي تشكيل كانسارها نظير جزاير قوسي، حوضه هاي پشت قوسي، حوضه هاي ريفتي و غيره افزايش قابل توجهي يافته است. از جمله كانسارهاي مرتبط با مكانيسم تكتونيك صفحه اي و تكامل ژئوشيميايي ماگماهاي سيليسي مي توان به كانسارهاي موليبدن، قلع و تنگستن اشاره نمود.

كانسارهاي مس- پيريت تيپ قبرس و كانسارهاي اورانيم ماسه سنگي براي اولين بار در فانروزوئيك تشكيل شده اند و ذخاير كروميت نيامي شكل نيز اگر چه در زمان آركئن نيز وجود داشته اند (اما نه در پروتروزوئيك)، ولي در فانروزوئيك از گسترش قابل ملاحظ هاي برخوردار بوده اند. سرب نيز در نهشته هاي سولفيد توده اي همراه باسنگ هاي آتشفشاني به نحو افزاينده اي اهميت پيدا كرده است.از مهم ترين ذخاير فلزي غيرهمزاد فانروزوئيك مي توان به كانسارهاي مس وموليبدن پورفيري واقع در حاشيه قاره ها و جزاير قوسي اشاره نمود. اغلب اين كانسارهابا ايال تهاي فلززايي بعد از ائوسن همراه بوده و ارتباط مستقيمي با صفحات ليتوسفري اصلي دارند

به عنوان مثال، از مهمترين ايالت هاي فلززايي بعد از ائوسن دنيا مي توان بهايالت هاي فلززايي غرب قاره آمريكاي شمالي و جنوبي، و نيز ايالت فلززايي ايران وتركيه اشاره نمود. زون آتشفشاني اروميه- دختر (يا سهند- بزمان) در واقع، ايالتفلززايي بعد از ائوسن ايران است كه كانسارهاي مهمي همچون كانسارهاي مس پورفيري سرچشمه، ميدوك، در هزار، و كانسار آهن نياسر كاشان را در خود جاي دادهاست. در انواع كانسارسازي در دوران هاي مختلف زمين شناسي نشان داده شده است (پيراجنو، 2009 ).

 H1

نمايش ايالت هاي فلززايي اصلي بعد از ائوسن دنيا در ارتباط با صفحاتليتوسفري اصلي. 1. حاشيه صفحات افزايشي، يك پشته ميان اقيانوسي، 2. گسل تراديسي،3. حاشيه صفحات فرورانشي با نمايش جهت شيب صفحه فرورونده، 4. حاشيه هايبا ماهيت نامشخص، 5. حركت نسبي صفحات، 6. منطقه كانسارسازي با سن بعد ازائوسن، 7- كانسارسازي هاي كم اهميت تر يا مشكوك بعد از ائوسن، 8. كانسارهاي اصليمنفرد با سن بعد از ائوسن (گيلبرت و پارك، 1997 ).

جدیدترین مطالب رو در ایمیل خود دریافت کنید

این مطلب را با دوستان خود به اشتراک بگذارید

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
بازخورد (Feedback) های اینلاین
View all comments

فرم گزارش

خواهشمند است، فرم را تکمیل و ارسال نمایید.

راهنمای دانلود

  • اگر نرم‌افزار مدیریت دانلود ندارید، قبل از دانلود هرگونه فایلی، یک نرم افزار مدیریت دانلود مانند IDM و یا FlashGet نصب کنید.
  • برای دانلود، به روی عبارت “دانلود” کلیک کنید و منتظر بمانید تا پنجره مربوطه ظاهر شود سپس محل ذخیره شدن فایل را انتخاب کنید و منتظر بمانید تا دانلود تمام شود.
  • در صورت بروز مشکل در دانلود فایل‌ها تنها کافی است در آخر لینک دانلود فایل یک علامت سوال ? قرار دهید تا فایل به راحتی دانلود شود.
  • فایل های قرار داده شده برای دانلود به منظور کاهش حجم و دریافت سریعتر فشرده شده‌اند، برای خارج سازی فایل‌ها از حالت فشرده از نرم‌افزار Winrar و یا مشابه آن استفاده کنید.
  • چنانچه در مقابل لینک دانلود عبارت بخش اول، دوم و … مشاهده کردید تمام بخش‌ها می‌بایستی حتماً دانلود شود تا فایل قابل استفاده باشد.
  • کلمه رمز جهت بازگشایی فایل فشرده عبارت www.mining-eng.ir می‌باشد. تمامی حروف را می بایستی به صورت کوچک تایپ کنید و در هنگام تایپ به وضعیت EN/FA کیبورد خود توجه داشته باشید همچنین بهتر است کلمه رمز را تایپ کنید و از Copy-Paste آن بپرهیزید.
  • چنانچه در هنگام خارج سازی فایل از حالت فشرده با پیغام CRC مواجه شدید، در صورتی که کلمه رمز را درست وارد کرده باشید. فایل به صورت خراب دانلود شده است و می‌بایستی مجدداً آن را دانلود کنید.